Tek Düzen Hesap Planı Nedir? Hesap Kodları ve Düzenleyici Hesaplar

Tek Düzen Hesap Planı, işletmelerin muhasebe kayıtlarında aynı hesap kodlarını ve aynı hesap adlarını kullanmasını sağlayan sistemdir. Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1) ile belirlenmiştir. Amacı farklı işletmelerin kayıtlarının karşılaştırılabilir ve denetlenebilir olmasıdır.

Kodlar nasıl okunur?

Hesap kodları rakamlarla gruplandırılır. İlk rakam sınıfı, ilk iki rakam grubu, üç rakam ise hesabı gösterir. Örneğin 102 Bankalar hesabında 1 sınıfı (Dönen Varlıklar), 10 grubu (Hazır Değerler) ve 102 hesabı ifade eder. İşletmeler üç haneli hesabın altına kendi ihtiyaçlarına göre alt hesaplar açar, örneğin 102.01 Ziraat Bankası.

Hesap sınıfları

1: Dönen Varlıklar 2: Duran Varlıklar 3: Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar 4: Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar 5: Özkaynaklar 6: Gelir Tablosu Hesapları 7: Maliyet Hesapları 8: Serbest Hesaplar 9: Nazım Hesaplar

1 ve 2. sınıflar bilançonun aktifini, 3, 4 ve 5. sınıflar pasifini oluşturur. 6. sınıf gelir tablosunu gösterir.

En çok kullanılan hesaplar

100 Kasa: işletmenin nakit parası 102 Bankalar: banka hesaplarındaki para 120 Alıcılar: mal ya da hizmet sattığınız ve henüz tahsil etmediğiniz tutarlar 153 Ticari Mallar: satmak için aldığınız mallar 191 İndirilecek KDV: alışlarda ödediğiniz ve indirim konusu yaptığınız KDV 320 Satıcılar: mal ya da hizmet aldığınız ve henüz ödemediğiniz tutarlar 391 Hesaplanan KDV: satışlarda hesapladığınız KDV 500 Sermaye: ortakların koyduğu sermaye 600 Yurtiçi Satışlar: yurtiçine yapılan satışlar 770 Genel Yönetim Giderleri: kira, personel, ofis gibi yönetim giderleri

Aktif ve pasif hesaplar

Aktif hesaplar (1 ve 2. sınıflar) normalde borç bakiyesi verir ve işletmenin sahip olduklarını gösterir. Pasif hesaplar (3, 4 ve 5. sınıflar) normalde alacak bakiyesi verir ve işletmenin kaynaklarını gösterir. Bilançoda aktif toplamı pasif toplamına eşittir.

Düzenleyici hesaplar nedir?

Bazı hesaplar bulundukları grubun tersi yönde bakiye verir ve ait oldukları hesabı düzeltir. Bunlara düzenleyici hesaplar denir. Bilançoda bu hesaplar ilgili grubun toplamından eksi olarak düşülür.

Aktif içindeki düzenleyici hesaplar alacak bakiyesi verir. En bilinen örneği 257 Birikmiş Amortismanlar hesabıdır; maddi duran varlıkların ayrılan amortisman kadar değerinin düştüğünü gösterir. Aynı grupta 103 Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri, 122 Alacak Senetleri Reeskontu, 129 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı, 158 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı ve maddi olmayan duran varlıklar için kullanılan 268 Birikmiş Amortismanlar da düzenleyici hesaplardır.

Pasif içindeki düzenleyici hesaplar borç bakiyesi verir. En bilinen örneği 501 Ödenmemiş Sermaye hesabıdır; taahhüt edilen sermayenin henüz ödenmeyen kısmını gösterir ve sermayeden eksi olarak düşülür.

Pasif tarafta 322 Borç Senetleri Reeskontu da borç bakiyeli çalışır. Özkaynaklar içinde 580 Geçmiş Yıllar Zararları ve 591 Dönem Net Zararı hesapları da özkaynağı azaltan eksi kalemlerdir. Listedeki hesap sayısı bundan fazladır; tam liste için Tek Düzen Hesap Planı metnine bakılmalıdır.

Bilançoyu okurken bu hesapların eksi işaretiyle gösterildiğini bilmek önemlidir. Aktif ve pasif toplamlarının eşitliği, bu düzenlemeler yapıldıktan sonra sağlanır.

Küçük bir kayıt örneği

İşletme 10.000 TL tutarında bir malı veresiye alırsa (KDV hariç, basit anlatım için) 153 Ticari Mallar hesabı borçlanır, 320 Satıcılar hesabı alacaklanır. Mal bedeli bu şekilde hem stokta hem borçlarda görünür.

Not ve kaynak

Hesap kodları ve sınıfları Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1) ile belirlenen Tek Düzen Hesap Planı'na dayanır. Güncel metin için Gelir İdaresi Başkanlığı veya mevzuat.gov.tr kaynaklarına bakınız. Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır.